سيد علي اكبر قرشي

187

قاموس قرآن ( فارسي )

در معنى عموم العله مىباشد ، آيات ديگر از قبيل * ( « لا يُكَلِّفُ الله نَفْساً إِلَّا وُسْعَها لَها ما كَسَبَتْ وَعَلَيْها مَا اكْتَسَبَتْ » ) * بقره : 286 . نيز چنان است . امر مغفول عنه در قدرت انسان نيست چنان كه امر ممنوع عنه در وسع انسان نميباشد . از آيهء بقره يك ضابط كلى بدست ميايد و آن اينكه فعل مستند بكسب انسان نشود و در كاريكه بر او ممتنع شده دخالتى نداشته باشد پس جهل بدين اگر مستند بتقصير انسان شد گناه است ولى اگر مستند بعوامل ديگر شد كه موجب جهل و غفلت و ترك عمل شده‌اند ، مستند به اختيار شخص نيست و گناهكار شمرده نميشود آرى ما كسب بر له او و ما اكتسب بر عليه او است ولى آنگاه كه كسبى نكرد نه بر له او است و نه بر عليه او . از اينجا ظاهر مىشود كه مستضعف دست خالى است نه چيزى بر له او است و نه بر عليه او . . . ( تمام شد ) . رواياتيكه در اين زمينه نقل شده سه قسمتاند . 1 - مستضعفان قاصران و ابلهاناند . 2 - اهل سنتاند كه حجت بر آنها تمام نشده . اين دو گروه مصداق * ( « لا يَسْتَطِيعُونَ حِيلَةً وَلا يَهْتَدُونَ سَبِيلًا » ) * ميباشند . 3 - هر كه اختلاف مردم را بداند مستضعف نيست . اينك بعضى از روايات سه گروه را به ترتيب نقل ميكنيم : 1 - در تفسير عياشى نقل شده : سليمان بن خالد گويد از امام باقر عليه السّلام از مستضعفين پرسيدم فرموده : « البلهاء فى خدرها و الخادم تقول لها صلّ فتصلى لا تدرى الَّا ما قلت لها و الجليب الَّذى لا يدرى الَّا ما قلت له ، و الكبير الفانى و الصّبىّ و الصغير ، هؤلاء المستضعفون . . . » اين روايت در معانى الاخبار ج 2 باب 3 نيز نقل شده است يعنى : مستضعفان عبارتند از زنان ابله و كم عقل در پرده ها و منازل خويش و زن خدمتكاريكه ميگوئى نماز بخوان ، نماز ميخواند و جز آنچه گفتى نميفهمد ، و آنكه از بلاد